Geleneksel Efsane!!

Bu efsane, Proto-Bulgarların tarihinde önemli bir yere sahip olan ve günümüzde de Bulgaristan’da Mart ayının başında kutlanan Martenitsa geleneğinin kökenini anlatır. Efsaneye göre, Han Kubrat’ın ölümünden sonra, Hazarlar Proto-Bulgarları saldırıya uğratır ve Kubrat’ın kızı Huba’yı ele geçirirler. Hazarların lideri, Kubrat’ın oğullarına, eğer onu hükümdar olarak tanırlarsa, kız kardeşlerini serbest bırakacaklarını ve topraklarını geri vereceklerini teklif eder.

En büyük oğul Bayán bu teklifi kabul eder ve kız kardeşi ile birlikte Hazarların yanında kalır. Diğer kardeşler ise yeni topraklar arayışına çıkarlar. Kardeşler ayrılmadan önce, bir gün yeniden bir araya gelmek üzere gizlice anlaşırlar. Asparuh, kaçmalarının zamanı geldiğinde, bacağına altın bir iplik bağlı bir kuş göndererek onlara işaret verecektir.

Zamanla Asparuh, Huba’ya altın iplikle bağlı bir güvercin gönderir. Huba ve Bayán kötü handan kaçar ve Tuna Nehri kıyısına ulaşırlar. Bu sırada, Bayán bir okla yaralanır ve elindeki beyaz iplik kanıyla kırmızıya döner. Asparuh ve savaşçıları, nehri geçmelerine yardım eder. Asparuh, beyaz ve kırmızı ipliği birleştirir ve savaşçılarını bu kutsal iplikle süsler.

Asparuh, ailelerinin tavsiyelerine kulak asmadıkları için ayrılıklarının bedelini kanlarıyla ödediklerini itiraf eder. O günden sonra, 1 Mart’ta tüm Bulgarlar kırmızı ve beyaz martenitsalar giyerek sağlık, neşe ve başarı dileğinde bulunurlar. Bu geleneğin kökeni, efsanede anlatılan kardeşlik, fedakarlık ve birlik duygularına dayanmaktadır.

Klasik anlatım:

Klasik formunda, martenitsa genellikle yünlü ve bükülmüş beyaz ile kırmızı ipliklerden oluşur. Beyaz renk, eril başlangıcı ve gücü temsil eder; bu, İsa’nın rengi olarak kabul edilir. Kırmızı ise dişil ilkeyi, sağlığı simgeler; kanın, hamileliğin ve doğumun sembolüdür. Düğün kostümlerinin orijinal olarak kırmızı olması bu nedenle bir tesadüf değildir. Marinka, yani martenitsa, ilkbaharın başlamadan önce çocukların sağ eline bağlanır. Bu ritüel, çocuklara bunların sadece beyaz ve kırmızı iplikler olmadığını, aynı zamanda eski vatanımız “ut Kray-zeme”nin bir hatırası olduğunu hatırlatmayı amaçlar. Bu gelenek, tüm Balkan Yarımadası’nda, aynı zamanda martenitsanın “mertsishore” olarak adlandırıldığı Romanya ve Moldova’da da yaygındır. Martenitsi, Bulgar etnik topraklarının kaldığı komşu ülkelerde de süslenir. Batı eteklerinde ve Kuzey Makedonya’da “martinka”, kuzey Yunanistan’da “marti” ve Arnavutluk’un Golo Bardo ve Prespa bölgelerinde “moniak” olarak adlandırılır.

Gelenek!!

1 Mart’ın erken saatlerinde, ev hanımları evlerinin önüne kırmızı önlükler, kemerler, iplikler, kilimler veya bükülmüş kırmızı iplikler gerer veya asarlar. Bu, evi korumak ve kötülükleri – hastalık ve yoksulluğu – dışarıda tutmak içindir. Eskiden, kadınlar beyaz ve kırmızı yün iplikleri bükerek aile üyelerinin her birine bağlanacak veya asılacak martenitsalar hazırlarlardı. Hayvanlar da bu süslemelerle donatılırdı. Martenitsalar, kızların delikanlıların etrafında döndüğü kadar çarpık olmalıdır. Gelinler martenitsayı sağda, kızlar solda taşırlar. Bekarlar martenitsaların uçlarını havaya fırlatırken, olgun erkekler onları sedanlarda sallanmasınlar diye düğümden keserler.

Martenitsalar, ilk çiçek açan ağaç görülünce veya ilk leylek görüldüğünde çıkarılır ve ardından bir ağaca asılır veya bir taşın altına konur. Bir ay sonra taşın altında karıncalar bulunursa, bu yılın verimli geçeceğine inanılır.

Bazı durumlarda, martenitsalar en yakın nehre bırakılır, bu da onların nehirle birlikte akıp gitmelerini sağlar. Gelenek ayrıca, martenitsa hediye edilmesinin mutluluk ve şans getireceğini belirtir.

Marteniçka ne zaman ve nasıl ortaya çıktı? Efsanaler ve gerçekler!! yazısı ilk önce dizmana.com üzerinde ortaya çıktı.

Çok eskilere dayanan bir bulgar geleneğinin ürünü olan kırmızı beyaz renklere sahip el yapımı bilekliklere verilen isim.

hakkında çok farklı hikayeler anlatılır. fakat günümüz de baharın gelişinin kutlanması için yapılmaktadır. 1 mart günü kola takılan martenickalar 15 – 20 gün sonra çıkartılarak meyve veren bir ağaca dilek tutularak asılır. ve hatta çıkarma işlemi için de farklı söylentiler vardır.

Tam gün belli olmamakla beraber genel kanı ilk kırlangıç görüldüğünde çıkarılması üzerinde yoğunlaşırken kimi kaynaklara göre bu kuş leylek kimilerine göre martı kimilerine göre ise turnadır.

Marteniçka nereden geliyor ?

Tarihi açıdan önemine değinmek gerekirse bu konuda da çeşitli rivayetler vardır.
birincisi bir kış ayında savaşa giden bulgar erkeklerine geride kalanlar` sizden haber alabilmemiz için savaşı kazandığınızda bir kuşun ayağına beyaz kaybederseniz de siyah bez bağlayın` derler. ve baharın geldiği dönemde ayağında beyaz fakat kandan kırmızı olmuş bez parçaları bağlı kuşlar gelir. bu inanışa göre bu bezler savaşı kazandık ama çok can ve kan kaybettik manasına gelir. bu pek yaygın bir inanış değildir.

ikinci bir rivayet ise: baba marta ya da marta nine diye tabir edilen ve baharın gelişini simgeleyen kişinin gelişini kutlamak için takılır bileklere. bu daha yaygın bir rivayettir zira bulgaristan da her tarafın ve hatta hayvanların bile kırmızı beyaz süslendiği dönemde herkes birbirine çestita baba marta der.

bu bulgar geleneği günümüzde de devam etmektedir. ve hatta uzun süre orada yaşadıktan sonra türkiye ye geri gelen göçmen vatandaşlarımız tüm iyi niyetleri ile bu uygulamaya devam etmektedir. tüm iyi niyetleri ile diyorum çünkü uygulamanın temelinde hrıstiyanlık ile alakalı şeyler de vardır. ama pek ehemmiyet içermemekle birlikte marteniçkalar yapılmaya başlandı. dilekleri tutalım. baharın gelişini kutlayalım. hem marteniçka nın kötülüklerden koruduğu ve şans getirdiği de söylenir.

Marteniçka Efsanesi Pijo ve Penda

Efsane, Baba Marta (Marta Nine) ile birlikte 1 Mart’ın en sevilen simgelerin birine dönüşen genç ve birbirene aşık Pijo ile Penda’yı anlatır. Onların aşkı, halk arasında, ağızdan ağıza yayıldığından dolayı Pijo ve Penda, çok sayıda martenitsanın kendi suretleriyle üretilmelerine ilham olmuşlardır. Pijo ile Penda’nın aşkı, başlangıcın ve baharda yeniden doğan tabiatın sembolü olmuştur.

Marteniçka Unesco Dünya Listesinde

Bir Bulgar geleneği olan martenitsa halk dilinde marteniçka olarak kullanılır. Günümüzde bütün Bulgaristan’ı sarmış orda yaşayan ve Türkiye’de yaşayan Bulgaristan türklerinin bir geleneği haline gelmiştir. 1 mart günü bileğe bağlanan kırmızı beyaz birbirine dolanmış ipler ile baharın ve bolluğun gelişi simgelenir. Bulgaristan, Romanya, Makedonya, Moldova ve Türkiye’de göçmenlerce kutlanan gelenek UNESCO tarafından insanlığın maddi olmayan kültürel mirasları listesine girmiştir.

Sevgi, Barış ve Mutluluğun Simgesi Marteniçka

Klasik halinde marteniçka kırmızı ve beyaz 2 ipin birbirine bağlanması ile oluşturulur. Renklerin birer anlamı vardır, kırmızı tahmin edildiği gibi kan, beyaz hayat,saflık,mutluluk olarak betimlenmiştir. Martın ilk günü ailenin en yaşlısı çocukların bileklerine takar marteniçkaları çocuklara sağlık ve derslerinde başarı getirmesi dileğiyle.

Marteniçka, marteniçki, martenitsa yada martenitsi olarak isimlendirilir. Her ne kadar bir bulgar geleneği olarak ortaya çıkmışsada günümüzde hiçbir dini, ırkı yada bir düşünceyi temsil etmemektedir. Tamamen baharın gelişini ve saflığı, mutluluğu,barışı, güzelliği temsil eder.

Yeni çiçek açmış ağaca asılan marteniçkalar (dilekler tutulmuş 🙂 )

Marteniçka Nasıl Yapılır ?

Marteniçka en basit hali ile kırmızı beyazı temsil eder. Yani bir adet beyaz ve bir adet kırmızı ipin bileğinize uygun uzunlukta kesildikten sonra birbirine dolanmasından ibarettir. Marteniçka taşıdığı anlam gereği üstünde bulundurduğu detaylar çokta önemli olmasada, her tarza her zevke ve her yaşa uygun ana hatları kırmızı beyaz olacak şekilde üretilebilir.

Daha Detaylı Yapım Videosu Orjinal Dilde Aşağıda

Nedir Bu Marteniçka ? Hakkında Detaylı Bilgi yazısı ilk önce dizmana.com üzerinde ortaya çıktı.